Beltane Fire Festival

Oczywiście dochodzą do mnie wieści o upałach, jakie mają miejsce w tym tygodniu w Polsce. Nie ukrywam, że w takich chwilach zielenieję z zazdrości... gdy temperatura w Warszawie, czy Wrocławiu wynosiła około 27 stopni C, w Edynburgu nie przekraczała 7 stopni C. Podobnie miała się rzecz dzisiaj i nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie to, że dziś na edynburskim Calton Hill odbywa się Beltane Fire Festival, starodawny pogański rytuał zmiany pór roku i powitania lata. O lecie (a raczej pół-lecie) astronomicznym mowa (półmetek od równonocy do przesilenia letniego), bo lato klimatyczne do Szkocji raczej nie zagląda nigdy. 

Beltane Fire Festival na Calton Hill w Edynburgu (Źródło: Jeff J Mitchell/Getty Images Europe)

Beltane (w języku Gaelic:  Bealltainn  oznacza "miesiąc maj") było niegdyś świętem obchodzonym przez Celtów na terenach dzisiejszej Szkocji, Irlandii i Wyspy Man. Obecnie przeżywa renesans – nastąpiła jego reaktywacja przez rozmaite ruchy pogańskie i wyznawców religii wicca, przy udziale zainspirowanych dawnymi dziejami studentów Uniwersytetu Edynburskiego. Od ponad dwudziestu lat co roku powtarzana jest na szczycie Calton Hill ta sama fabuła – powitania sezonu letniego i wysłania w zaświaty zimy.

Ważną rolę w przedstawieniu odgrywa ogień, symbolizujący słońce source

Osią występu jest procesja składająca się z kilkuset osób niosących ogniste pochodnie, bębniarzy i wykąpanych w farbach pół-nagich tancerzy i tancerek (niektórzy są nawet bardziej nadzy niż tylko pół-nadzy, co przy tak niskiej temperaturze szokuje termalnie). Wykonują oni rytualne tańce ku czci urodzaju ziemi i płodności, w których ważną rolę odgrywa ogień. Kontakt z ogniem miał w pradawnych czasach chronić od chorób i nieszczęść,  i symbolizować kontakt ze słońcem. 

  

Wyspa Skye

Mapa Wyspy Skye źródło

Wyspa Skye jest jednym z moich ulubionych miejsc w Szkocji. Zanim w końcu zdecydowałam się na wyprawę na Wyspę Skye słyszałam o niej tak wiele bardzo entuzjastycznych opinii, że wydawało mi się, że będę miała do czynienia z mocno przereklamowaną mekką turystyki masowej. Potem, zobaczywszy miejsce na własne oczy – zachłysnęłam się nim całkowicie i nieuleczalnie - jego dramatycznymi krajobrazami i niekończącymi pustkowiami. Podobne odczucia mieli zresztą dawno temu Wikingowie, którym tereny Wyspy Skye tak przypadły do gustu, że postanowili się tutaj osiedlić, dając początek kilku szkockim klanom.

widok na Zatokę Raasay z góry Old Man of Storr

Nazwa wyspy wywodzi się od nordyjskiego słowa skuy, oznaczającego chmurę. Również w języku gaelickim jej nazwa to Wyspa Mgieł. Mimo sugerującej ciągły deszcz nazwy, piękna pogoda na wyspie również się zdarza – zmienia się, oczywiście, co kilka minut i wybierając się na wędrówki obowiązkowo trzeba mieć na sobie kilka warstw odzieży, w tym solidną warstwę nieprzemakalną. 

Skye za mgłą: góry Cuillins, szlak Fairy Pools

Na wyspę wjeżdża się przez most Skye Bride (w miejscowości Kyle of Lochalsh). Skye jest dużą wyspą, gdzie nawet przy natłoku letnich turystów zawsze znajdą się nieuczęszczane przez ludzi zakątki, o bardzo zróżnicowanym krajobrazie. Jej centrum charakteryzuje się krajobrazem alpejskim – to skaliste Góry Cuillin (20 munro), których szlaki są nie do końca przetarte i wymagają od wspinających się wprawy i doświadczenia. Najwyższym i najtrudniejszy do zdobycia jest Sgurr Alasdair (993 m npm) Gór Cuillin wiosną pokrywa śnieg, a często goszcząca na wyspie mgła może całkowicie uniemożliwić widoczność. 

Góry Cuillins

 

Północny-wschód wyspy (Półwysep Trotternish) charakteryzuje się występowaniem urwistych i niezwykle malowniczych fiordów (np. Kilt Rock) i słynie z najpiękniejszych widoków na wyspie: widoków na Hebrydy. 

Kilt Rock

Najpopularniejszymi szlakami turystycznymi na Półwyspie Trotternish są kosmicznie malownicze: Quiraing nad zatoką Staffin (formacje skalne o osobliwych kształtach, np. igły bądź więzienia) i Old Man of Storr (Starzec ze Storr) – bazaltowa iglica u stóp góry Storr.

widok z Quiraing

widok z Quiraing

widok z Old Man of Storr

Old Man of Storr

widok z Quiraing

Quiraing

 

Wyspa Skye jest ważnym ośrodkiem języka i kultury gaelickiej w Szkocji. Mimo rugów, które miały miejsce na wyspie w XIX i w wyniku których wypędzono z wyspy znaczną liczbę jej mieszkańców, ocenia się, że nadal około 1/3 ludności mówi płynnie w języku Gaelic.  Centrum kultury gaelickiej znajduje się Półwysepie Sleat. Sleat jest również siedzibą klanu MacDonaldów (którzy dokonywali rugów na ludności Skye w XIX w., a o czym w prowadzonym przez siebie muzeum zapomnieli wspomnieć). W miejscowości Armadale znajdują się ruiny zamku klanu i niezwykle urokliwy przyzamkowy ogród oraz Muzeum Wysp, dokumentujące historię polityczną, ale również życie mieszkańców wysp i ich emigrację za Ocean.

ruiny zamku klanu MacDonald w Armadale, Płw Sleat

Półwysep Sleat

  Na północnym zachodzie wyspy znajduje się Półwysep Waternish. Największą atrakcją półwyspu jest zamek Dunvegan, siedziba klanu McLeod, oraz jego rozległe zadbane ogrody.

Dunvegan, Płw Waternish, siedziba klanu MacLeod

Półwysep Waternish, szklak: Dwa Kościoły

 

Jednym prawdziwym miastem na Wyspie Skye jest Portree, malowniczy port z przystanią, niegdyś wioska rybacka.

Drogi na Wyspie Skye to pojedyncze nitki dla pojazdów jadących w dwie strony, z zatokami wymijania. Czasami stoją na nich owce, nieskore ustąpić miejsca nadjeżdżającym pojazdom. Owiec na Skye jest mnóstwo – przeróżnych ras. Krajobraz urozmaica ich gęsta obecność na pastwiskach, skałach, plażach…

typowa droga na Skye

każde urwisko jest dobre na pastwisko

 

Dwie z kolei kilkudniowe wyprawy wielkanocne na Wyspę Skye, przy najróżniejszej pogodzie: rzęsistym deszczu, gradzie, czy palącym słońcu nie wyczerpały miejsc, których jeszcze nie udało mi się na wyspie odwiedzić. Do wielu zaś chciałabym jeszcze wrócić. Oto moja prywatna kolekcja zdjęć z różnych szlaków na Wyspie Skye. 

widok na góry Cuillins

Zatoka Talisker

szlak Śladami Wysiedlonych Wiosek, okolice Bradford

Brother's Point, Płw Trotternish

Szlak wdłuż rzeki Lealt, Trotternish

Pieśń o morzu

Życie ludzi na wyspach archipelagów Szkocji od zarania dziejów związane było z morzem. Morze nie tylko żywiło mieszkańców wysp; morze stanowiło dla nich okno na świat. Zza morza przybyli kiedyś Wikingowie, przez morze jedynie możliwa była komunikacja z innymi wyspami, przez nie również dostać się można było do nowego świata, przeżywając po drodze mnóstwo przygód.

O morzu i wyprawach morskich opowiada w swojej pieśni pt. "Ged A Sheòl Mi Air M' Aineol".

Julie Fowlis, pieśniarka pochodząca z Hebrydów Zewnętrznych, a śpiewająca głównie w języku gaelickim. 

Oto słowa piosenki w języku gaelickim i angielskim (źródło: www.celticlyricscorner.net)

Sèist:	Chorus (after each verse):
Ged a sheòl mi air m' aineol	Although I sailed to foreign countries
Cha laigh smalan air mi' inntinn	Sadness did not linger in my mind
Ged a sheòl mi air m' aineol	Although I sailed to foreign countries
'S ann à Boston a sheòl sinn	We sailed from Boston
Dol air bhoidse chun na h-Ìnnsinn	On a voyage to the Indies
Rinn sinn còrdadh ri captain	We came to an agreement with a skipper
Air a' bhàrc a bha rìomhach	Of a handsome ship
Trì latha roimh na Nollaig	Three days before Christmas
Thàinig oirnn an droch shìde	Bad weather descended upon us
Shèid i cruaidh oirnn le frasan	The wind blew strongly with rain
'S clachan mheallain a bha millteach	And stinging hailstones
Cha robh ròpa 's cha robh òirleach	When the inch-thick ropes froze
Nuair a reoth ann nach robh trì ann	They became three inches in girth
Chaill sinn craiceann ar làmhan	We lost the skin of our hands
Bha ar gàirdeanan sgìth dheth	And our arms were tired of the struggle
Cha còignear nan seasamh	Five of the crewmembers were standing
'S bha seachdnar nan sìneadh	And seven were prone
Trì latha is trì oidhche	I spent three days and three nights
'S mi ri chuibhle ri droch shìde	At the wheel during the storm
Nuair a labhair an captain	That is when the skipper said
"Illean tapaidh na dìobraibh	"Do not yield, stout-hearted lads
Nuair a ruigeas sibh cala	When you reach port
Bidh ur drama dhuibh cinnteach"	Your dram will be certain"
Tha lionn-diubh aig mo mhàthair Is dùil aic' nach till mi	My mother is dejected
	Because she does not expect me to return Tłumaczenie własne z angielskiego: Chociaż żeglowałem do obcych krajów Smutek nie utrzymywał się długo w mej duszy Chociaż żeglowałem do obcych krajów Żeglowaliśmy z Bostonu Płynąc do Indii  Dogadaliśmy się z szyprem Pięknego statku  Trzy dni przed Bożym Narodzeniem Zstąpiła na nas niepogoda  Wicher dął mocno zacinając deszczem I kłując gradem  Kiedy grube na cal liny zamarzły Stały się trzema calami w obwodzie  Zdarliśmy sobie skórę rąk A nasze ramiona zmęczył trud  Pięciu z załogi przetrwało Ale siedmiu poległo  Spędziłem trzy dni i trzy noce U steru podczas sztormu  Właśnie wtedy szyper rzekł: "Nie poddawajcie się, nieustraszeni chłopcy  Kiedy dotrzecie do portu Wasze kłaki będą ocalone"  Moja matka jest strapiona Bo nie spodziewa się, bym powrócił

Wyspa Barra (Barraigh)

Jeżeli chcecie się wyrwać od zgiełku miasta i szukacie miejsca cichego i odludnego, gdzie można by się wyciszyć, lub długofalowo – pędzić pustelniczy tryb życia – miejscem takim są Hebrydy.

Określanie Wielkiej Brytanii mianem „wyspa” jest pewnym uproszczeniem, Wielka Brytania to bowiem „wyspy”, z których zdecydowana większość leży u wybrzeży Szkocji, m.in. archipelagi: Szetlandy, Orkany i właśnie Hebrydy, Wewnętrzne i Zewnętrzne. W skład Hebrydów Wewnętrznych wchodzą m.in. wyspy Lewis i Harris, North Uist, South Uist, czy też najbardziej na południe wysunięta – Barra. Z ponad 500 wysepek należących do archipelagu Hebrydy zamieszkane jest 15; reszta zaś stanowi niewielkie formacje skalne wychylające ponad powierzchnię morza.

Widok z najwyżego szczytu na wyspie Barra, wzgórza Heaval (383m)

Barra zwana jest przez niektórych Hebrydami w miniaturce, bo ukształtowanie jej powierzchni łączy w sobie cechy innych wysp archipelagu: białe piaszczyste plaże dorównujące tym karaibskim, skaliste szczyty górskie, urwiste klify i zielone pastwiska. Barra, podobnie jak inne wyspy archipelagu jest bezdrzewna!

widok na Castle Bay

Na wyspę dostać się można promem z miejscowości Oban, cała podróż trwa około 5 godzin; alternatywą jest droga powietrzna. Lotnisko na Barra to swoiste kuriozum na skalę światową, znajduje się, bowiem…na plaży.  Korzystać z niego można jedynie w czasie odpływu, bo przypływcałkowie przykrywa pas startowy wodą.

lotnisko na Barra

Na północ od lotniska rozpościera się bodajże najpiękniejsza plaża na wyspie, leżąca nad zatoką Traigh Mhòr. Pływanie polecam jedynie morsom!

Traigh Mhòr

Niewielką powierzchnię wyspy Barra (około 60km2) zamieszkuje około 1000 osób; prawdopodobnie wszyscy się znają i wiedzą o sobie wszystko. Największa miejscowością jest Castle Bay, nazwana tak ze względu na  znajdujący się w zatoce portowej zamek.

Kisimul Castle w Zatoce Castle Bay

Castlebay, widok z zamku

Historia zamku, zwanego Kisimul Castle, sięga czasów średniowiecza; niektóre doniesienia mówia nawet o XI wieku. Nazwa Kisimul pochodzi z języka galijskiego i oznacza „miejsce, którym płaci się podatki” (cis – „podatki” i mul – „kopiec”). Zamek jest bardzo niepokaźnych rozmiarów, można rzecz, wprost proporcjonalnych do wielkości samej Barry, a zbudowany jest na malutkiej wysepce w zatoce, do której trzeba dopłynąć łodzią, by rozpocząć jego zwiedzanie, które zresztą nie trwa zbyt długo. Właścicielem zamku od pradawnych czasów był klan McNeil, którego szef, ogłosiwszy bankructwo zdecydował się w 1838 r. sprzedać wyspę wraz z zamkiem. Nowy właściciel wyspy, pułkownik Gordon of Cluny napisał sobie w historii wyspy bardzo niechlubną notkę biograficzną. Początkowo chciał przekonać rząd, by założona na niej kolonię karną, a gdy jego propozycja spotkała się z odmową postanowił siłą wysiedlić mieszkańców wyspy, w większości farmerów i rybaków i ich rodziny, by na jej terenach rozpocząć bardziej dochodową hodowlę owiec. Do realizacji swoich planów przystąpił bezwzględnie, wypędzając dziesiątki rodzin z chat, a razie stawiania przez nich oporu stosując przemoc; ładując ich, wbrew ich woli na statki płynące do Ameryki i Kanady.

Tego rodzaju wysiedlenia, czy też rugi, znane szerzej w historii Szkocji jako highland clearances, były w XIX dosyć popularnym sposobem na rozwiązanie problemu przeludnienia i głodu; kwestia zysku finansowego właściciela ziem jest tutaj jednak czynnikiem nie do pominięcia. Dlatego też highlandy i wyspy Szkocji są dzisiaj puste; ludzi, którzy zamieszkiwali tereny te przez stulecia i dziesiątki pokoleń, czekał niezbyt ciekawy żywot w dzielnicach robotniczych fabrycznego Glasgow, albo w przypadku tych, którzy przeżyli rejs przez Atlantyk - przedziieranie się przez amerykańskie prerie. O wypędzonych z Barra wiadomo, że część z nich osiedliła się w Inverness.

Barra stanowi swoisty skansen językowy, gdzie przetrwał język gaelicki (Gaelic), którym w dalszym ciągu posługuje się większość mieszkańców wyspy. Znajomość języka gealickiego jest pieczołowicie pielęgnowana, również przez różne instytucje, m.in. przez ruch Fèis Bharraigh. Na wyspie odbywa się organizowany przez Fèis Bharraigh  coroczny festiwal szkockiej muzyki (zarówno tradycyjnej, jak i współczesnej) BarraFest.

Vatersay

Z wyspy Barra można przejść na połączoną z nią przesmykiem mniejszą, znajdującą się na południe od Barry wysepkę Vatersay. Vatersay posiada dwie imponujące, całkowicie puste plaże oraz…  przyciąga nieszczęścia w postaci katastrof lotniczych i morskich. Podczas II wojny światowej u wybrzeży wyspy rozbił się samolot wojskowy Catalina, w której to katastrofie zginęło troje z dziewięciu członków załogi. Wrak samolotu leży do dziś w miejscu wypadku.

wrak samolotu Catalina

Inna tragedia, jaka miała miejsce na Vatersay, dotyczy statku pasażerskiego, Annie Jane, który w 1853 r. utonął u wybrzeży wyspy wraz z 348 pasażerami na pokładzie. Ten trzymasztowiec płynął z Liverpoolu do Kanady, niosąc na swoim pokładzie emigrantów, mających rozpocząć nowe życie za oceanem. Część z nich, z zawodu stolarze i rzemieślnicy, płynęła na kontrakt przy budowie budynków rządowych w Kanadzie. Ciała ofiar, które morze wyrzucało na brzeg przez kilka dni po katastrofie, pochowane zostały w zbiorowej mogile przy wydmach, bez trumien, gdyż na wyspie, z powodu braku drzew, nie było drewna na ich budowę. Smutne wydarzenie upamiętnia skromny pomnik.